Tiroid Nodülü ve Guatr — Ankara

Tiroid nodülü nedir, ne kadar yaygındır?

Tiroid, boynun ön kısmında, gırtlağın hemen altında duran kelebek şeklinde bir bezdir. İçinde oluşan yuvarlak yapılara nodül denir. Bezin bütününün büyümesine ise guatr adı verilir; guatr nodüllü de olabilir, nodülsüz de.

Nodül çok yaygındır. Elle muayenede erişkinlerin yaklaşık %5'inde bulunurken, ultrasonla bakıldığında bu oran çalışmalara göre %20 ile %76 arasında değişir. Yani ultrason cihazı ne kadar hassassa, o kadar çok nodül görülür.

Bu yaygınlık önemli bir sonuç doğurur: nodül bulunması tek başına endişe sebebi değildir. Nodüllerin yaklaşık %5'i kötü huyludur; farklı serilerde bu oran %4 ile %6,5 arasında bildirilmiştir. Değerlendirmenin amacı, bu küçük azınlığı gereksiz müdahale yapmadan ayırt etmektir.

Hangi şikâyetler tiroide işaret eder?

Nodüllerin çoğu şikâyet yapmaz ve başka bir sebeple çekilen görüntülemede tesadüfen bulunur. Şikâyet varsa genellikle iki gruptan biridir: bası belirtileri ya da hormon değişikliğine bağlı belirtiler.

• Boyunda şişlik ya da dolgunluk — özellikle yutkunurken yukarı aşağı hareket eden
• Yutma güçlüğü ya da takılma hissi — büyük nodüllerde yemek borusuna bası
• Nefes darlığı, sırtüstü yatarken artan — soluk borusuna bası
• Ses kısıklığı — özellikle uzun sürüyorsa ayrıca değerlendirilmelidir
• Hormon fazlalığı belirtileri — çarpıntı, terleme, kilo kaybı, sıcak intoleransı, titreme
• Hormon eksikliği belirtileri — yorgunluk, üşüme, kabızlık, kilo alma, ciltte kuruluk

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına kötü huyluluk göstergesi değildir; hepsi iyi huylu büyümede de görülebilir. Yine de bası belirtileri ve uzun süren ses kısıklığı, nodülün boyutundan bağımsız olarak değerlendirmeyi gerektirir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Tiroid değerlendirmesi üç ayaklıdır ve sırası önemlidir: önce hormon durumu, sonra ultrason, gerekirse biyopsi.

• Kan testi (TSH ve gerekirse serbest T4/T3) — bezin az mı çok mu çalıştığını gösterir. TSH düşükse nodül fazla hormon üretiyor olabilir; bu durumda sinti­grafi gündeme gelir ve yaklaşım değişir.
• Boyun ultrasonu — nodülün boyutunu ve yapısını gösterir. Bakılan özellikler: nodül katı mı kistik mi, kenarları düzenli mi, içinde mikrokalsifikasyon var mı, boyundan daha uzun mu, çevre lenf düğümleri nasıl.
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) — ultrason eşliğinde, ince bir iğneyle hücre örneği alınır. Ameliyat değildir, genel anestezi gerektirmez.

Ultrason bulguları nodülü risk gruplarına ayırır ve biyopsi kararı bu gruba göre verilir. Amerikan Tiroid Derneği'nin (ATA) 2015 kılavuzunda eşikler şöyledir: yüksek ve orta şüpheli görünümde 1 santimetre, düşük şüphelide 1,5 santimetre, çok düşük şüphelide 2 santimetre. Yani karar yalnız boyuta göre değil, boyut ile ultrason görünümünün birlikte değerlendirilmesiyle verilir.

Biyopsi sonucu ne anlama gelir?

Biyopsi sonuçları uluslararası kabul görmüş bir sisteme (Bethesda) göre sınıflandırılır. Sonuç yalnızca 'iyi huylu' ya da 'kötü huylu' diye ikiye ayrılmaz; arada belirsiz kategoriler de vardır ve bunların yönetimi farklıdır.

İyi huylu çıkan bir nodül genellikle ameliyat edilmez, belirli aralıklarla ultrasonla takip edilir. Belirsiz sonuçlarda biyopsi tekrarı, moleküler testler ya da tanısal cerrahi gündeme gelebilir. Kötü huylu sonuçta tedavi planı endokrinoloji ve cerrahi ile birlikte yapılır.

Bazı durumlarda biyopsi sonucundan bağımsız olarak ameliyat düşünülür: nodülün bası yapması, göğüs boşluğuna doğru uzanması ya da fazla hormon üreten bir nodülün ilaçla kontrol edilememesi gibi.

Takip neden önemli?

İyi huylu bir nodül de zamanla büyüyebilir ya da ultrason özellikleri değişebilir. Bu yüzden 'biyopsi iyi huylu çıktı' demek 'bir daha bakmaya gerek yok' demek değildir.

Takip aralığı nodülün ultrason görünümüne ve ilk sonuca göre belirlenir. Değişiklik olmayan düşük riskli nodüllerde aralık uzarken, riskli görünümlerde daha sık kontrol gerekir.

Boyunda yeni çıkan, hızla büyüyen ya da sert ve hareketsiz bir şişlik, takip aralığı beklenmeden değerlendirilmelidir.