Boyunda Kitle — Ankara

Boyunda şişlik neden olur?

Boyunda çok sayıda yapı vardır: lenf düğümleri, tükürük bezleri, tiroid bezi, damarlar, sinirler ve kas dokusu. Şişlik bunların herhangi birinden kaynaklanabilir; bu yüzden 'boyunda kitle' tek bir hastalık değil, bir bulgudur.

Çocuklarda ve genç erişkinlerde en sık sebep enfeksiyona bağlı lenf düğümü büyümesidir: boğaz enfeksiyonu, diş kaynaklı iltihap ya da üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası çıkar, birkaç haftada küçülür.

Yaş ilerledikçe olasılıklar değişir. Erişkinde, özellikle sigara ve alkol kullanımı olanlarda, enfeksiyon açıklaması olmayan kalıcı bir kitle farklı bir değerlendirme gerektirir.

Ne zaman gecikmeden değerlendirilmeli?

Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Akademisi'nin (AAO-HNS) 2017 tarihli kılavuzu, erişkinde riski artıran durumları tanımlar. Kılavuzun amacı açıkça şudur: kötü huylu hastalıkta tanı gecikmesini azaltmak.

• İki haftadan uzun süren ve belirgin şekilde küçülüp büyümeyen kitle
• Süresi belirsiz olan, ne zaman çıktığı bilinmeyen kitle
• Enfeksiyon öyküsünün olmaması — boğaz ağrısı, ateş, diş enfeksiyonu gibi bir açıklama yoksa
• Sert kıvam ve çevre dokuya yapışık, hareket etmeyen kitle
• 1,5 santimetreden büyük olması
• Üzerindeki ciltte yara olması

Aynı kılavuzun bir başka önemli maddesi antibiyotikle ilgilidir: bakteriyel enfeksiyon belirti ve bulguları yoksa boyun kitlesine rutin antibiyotik başlanmamalıdır. Pratikte en sık görülen gecikme sebeplerinden biri, art arda verilen antibiyotik kürleriyle geçen haftalardır.

Bu maddeler bir teşhis değildir; hangisinin sizde geçerli olduğunu ve ne anlama geldiğini muayene belirler.

Değerlendirmede neler yapılır?

Boyun kitlesinde sıra bellidir: önce kitlenin kendisi, sonra kaynağı olabilecek bölgeler, sonra gerekirse doku örneği.

• Baş-boyun muayenesi — kitlenin yeri, boyutu, kıvamı ve hareketliliği. Boynun hangi bölgesinde olduğu, olası kaynağı hakkında bilgi verir.
• Endoskopik değerlendirme — burun, geniz, yutak ve gırtlak endoskopla görülür. Boyundaki bir lenf düğümü, bu bölgelerden birindeki bir odağın ilk belirtisi olabilir; dışarıdan bakmakla bu bölgeler görülmez.
• Ultrason — kitlenin katı mı kistik mi olduğunu, lenf düğümü yapısını ve tiroidle ilişkisini gösterir. Radyasyon içermez.
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) — ultrason eşliğinde hücre örneği alınır. Boyun kitlelerinde ilk tercih edilen doku örnekleme yöntemidir.
• Tomografi ya da MR — kitlenin komşu yapılarla ilişkisini ve yaygınlığını göstermek gerektiğinde istenir.

Kitleden doğrudan cerrahi olarak parça alınması (açık biyopsi) çoğu durumda ilk basamak değildir; sıralama bozulursa sonraki tedaviyi güçleştirebilir. Bu yüzden değerlendirmenin sırası önemlidir.

Tükürük bezi şişlikleri

Boyun ve yüz bölgesindeki şişliklerin bir kısmı tükürük bezlerinden kaynaklanır. Kulak önündeki parotis bezi ve çene altındaki submandibular bez en sık etkilenenlerdir.

Yemek yerken ortaya çıkan ya da artan, sonra geçen şişlik genellikle bez kanalındaki bir tıkanıklığı (çoğunlukla taş) düşündürür. Sürekli var olan, yavaş büyüyen bir şişlik ise bezin kendisinden kaynaklanan bir kitleyi akla getirir ve ayrı değerlendirilir.

Yüz kaslarını çalıştıran sinir parotis bezinin içinden geçer. Bu yüzden bu bölgedeki şişliklerde yüzde güçsüzlük ya da asimetri olup olmadığı ayrıca sorulur ve muayene edilir.