Muayenehanede yapılan testler

Aynı ziyarette muayene ve test

Testlerin muayenehanede yapılabilmesi pratik bir fark yaratıyor: endoskopik muayenenin ardından işitme testi aynı ziyarette alınabiliyor ve sonuç hekimle birlikte, aynı oturumda değerlendirilebiliyor. İşitme ve denge için ayrı bir merkeze gitmek, sonucu haftalar sonra yorumlamak gerekmiyor.

Hangi testin isteneceği şikâyete göre değişir. Bir testin yapılmamış olması eksiklik değil, o şikâyette gerekmemiş olması anlamına gelir.

Testler muayenehanedeki yetkili sağlık personeli tarafından yapılıyor; ölçüm sonuçları hekimle birlikte, muayene bulgusu ve öykü ile beraber değerlendiriliyor.

İşitme testi (odyometri)

Sessiz bir kabinde, kulaklıkla farklı frekanslardaki en düşük duyulabilir ses düzeyleri ölçülür. Sonuç bir grafik olarak çizilir (odyogram) ve işitmenin hangi frekanslarda, ne kadar ve hangi tipte etkilendiğini gösterir.

Tip ayrımı tedaviyi belirler: sesin kulak zarı ve orta kulaktan iletilmesinde bir sorun varsa (iletim tipi) yaklaşım başka, iç kulak ve sinir yolunda bir sorun varsa (sensörinöral tip) bambaşkadır. Konuşmayı ayırt etme düzeyi de aynı oturumda değerlendirilebilir.

Kulak basınç testi (timpanometri)

Kulak yoluna yerleştirilen küçük bir prob, basıncı değiştirerek kulak zarının hareketini ölçer. Test birkaç saniye sürer, ağrısızdır ve çocuklarda da uygulanabilir.

Gösterdiği şey önemlidir: orta kulakta sıvı olup olmadığı, kulak zarının gerginliği, östaki borusunun çalışıp çalışmadığı. Özellikle çocuklarda işitme kaybının en sık nedeni orta kulakta biriken sıvıdır ve bu sıvı dışarıdan bakmakla her zaman görülmez.

Çocuklarda işitme: tarama, detaylı test ve ABR

Çocukta işitmeyi değerlendirmek, erişkine göre farklı bir işlem sırası ister. İlk basamak tarama testleridir: iç kulağın verdiği yanıtın ölçülmesi (otoakustik emisyon) hızlı ve uyanık bebekte bile uygulanabilir bir yöntemdir. Tarama "geçti" ya da "yeniden değerlendirilmeli" bilgisini verir; tek başına işitme düzeyini ölçmez.

Tarama sonucu ya da şikâyet gerektiriyorsa detaylı değerlendirmeye geçilir. Çocuğun yaşına göre yöntem değişir: küçük çocukta sesin yönüne dönme yanıtları ve oyunla yapılan testler kullanılır, daha büyük çocukta erişkindeki gibi odyometri yapılabilir.

ABR (işitsel beyinsapı yanıtları, BERA olarak da bilinir), kulaktan beyin sapına giden yolun ses uyarısına verdiği elektriksel yanıtı kaydeder. Çocuğun test sırasında yanıt vermesi gerekmez; bu yüzden bebeklerde, işbirliği kurulamayan çocuklarda ve tarama testi ile davranışsal test sonuçları uyuşmadığında değerli olur.

• Konuşma ya da dil gelişiminde gecikme fark edildiğinde
• Yenidoğan tarama testinden "yeniden değerlendirme" çıktığında
• Tekrarlayan orta kulak iltihabı ve sıvı öyküsü varken
• Ailede çocukluk çağında işitme kaybı öyküsü olduğunda
• Arkadan seslenildiğinde yanıt vermeme, televizyon sesini yükseltme gibi gözlemlerde

Bu testlerden hangilerinin gerekeceği çocuğun yaşına, öyküsüne ve muayene bulgusuna göre belirlenir; tamamının birlikte yapılması gerekmez.

Denge değerlendirmesi

Baş dönmesinde ilk iş, dönmenin iç kulak kaynaklı olup olmadığını ayırmaktır. Değerlendirme öyküyle başlar — atağın süresi saniyeler mi dakikalar mı, baş hareketiyle mi tetikleniyor, işitme eşlik ediyor mu — ve muayene manevralarıyla sürer.

İç kulak kaynaklı en sık durum olan BPPV'de (halk arasında "kristal oynaması") tanı da tedavi de manevralarla yapılır; ilaç asıl tedavi değildir. Denge odasında yapılan değerlendirme ve rehabilitasyon çalışmaları, tekrarlayan dengesizlik ve düşme korkusu olan hastalarda bu sürecin parçası olur.

Uyku testi (polisomnografi) ve cihaz basıncının ayarlanması

Horlama ve uykuda solunum durması şüphesinde karar, gece boyunca yapılan bir kayda dayanır. Polisomnografi sırasında solunum, göğüs ve karın hareketleri, kandaki oksijen düzeyi, kalp ritmi, uyku evreleri ve bacak hareketleri birlikte kaydedilir. Ertesi gün bu kayıt saat saat çözümlenir: solunum duraklamalarının gece boyunca kaç kez ve ne kadar sürdüğü, oksijenin ne kadar düştüğü ve bunların hangi uyku evresinde ve hangi pozisyonda yoğunlaştığı ortaya çıkar.

Tedavi kararı bu ölçüme göre verilir. Orta ve ağır uyku apnesinde standart tedavi, gece kullanılan pozitif basınçlı hava cihazıdır; cerrahi bu cihazın yerini almaz, ancak burun tıkanıklığını gidererek cihaza uyumu belirgin biçimde artırabilir.

Cihaz kullanılacaksa basıncının kişiye göre ayarlanması gerekir. Titrasyon gecesinde hasta cihazla uyurken basınç kademeli olarak değiştirilir ve solunum duraklamalarını, horlamayı ve oksijen düşmelerini — özellikle sırtüstü yatışta ve REM uykusunda — engelleyen en düşük etkili basınç belirlenir. Cihaz reçetesi bu ölçüme dayanır; "ortalama bir basınç" ile başlanması hem uyumu hem etkinliği düşürür.

Sonuçlar ne işe yarar

Test bir sonuç değil, bir ölçümdür. Aynı odyogram iki hastada iki farklı tedavi planına götürebilir; belirleyici olan ölçümün öyküyle ve muayene bulgusuyla birlikte okunmasıdır.

Tedavi sonrası bazı testler tekrarlanır: işitme tedavisinden sonra odyometri, uyku apnesi tedavisinden sonra gerekiyorsa yeni bir kayıt. Böylece tedavinin işe yarayıp yaramadığı konuşmayla değil ölçümle değerlendirilir.